Nowe wzory oświadczeń do nieodpłatnej pomocy prawnej – Dz.U. 2026 poz. 44

Obwieszczenie Marszałka Sejmu z dnia 9 stycznia 2026 r. ogłosiło jednolity tekst ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, wraz ze zaktualizowanymi wzorami oświadczeń w załączniku nr 1 i 2 (Dz.U. 2026, poz. 44). Tekst jednolity uwzględnia zmiany wprowadzone ustawą z 5 sierpnia 2025 r. oraz przepisy ogłoszone do 8 stycznia 2026 r..

Zakres nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego

Ustawa określa zasady udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, świadczenia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz realizacji zadań z zakresu edukacji prawnej. Nieodpłatna pomoc prawna obejmuje m.in. poinformowanie osoby o obowiązującym stanie prawnym, wskazanie sposobu rozwiązania problemu prawnego, sporządzenie projektów pism oraz nieodpłatną mediację i projekty pism o zwolnienie od kosztów sądowych czy ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do sytuacji osoby uprawnionej, w tym porady dla osób zadłużonych, w sprawach mieszkaniowych i zabezpieczenia społecznego oraz może obejmować mediację.

Oświadczenie z art. 4 ust. 2 – Załącznik nr 1 - POBIERZ

Art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, że nieodpłatna pomoc prawna i nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przysługują osobie uprawnionej, która nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej, w tym osobie prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającą innych osób w ciągu ostatniego roku. Przed uzyskaniem pomocy osoba uprawniona składa oświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 2 – jego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy.

Oświadczenie (załącznik nr 1) zawiera następujące elementy:

• imię, nazwisko i adres osoby uprawnionej,
• numer PESEL (a w razie jego braku – numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości),
• oświadczenie, że osoba nie jest w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej,
• dodatkowo – oświadczenie, że w ciągu ostatniego roku nie zatrudniała innych osób (dotyczy osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą).

Wzór przewiduje formę pisemną, z miejscem na datę i podpis osoby uprawnionej. Ustawa wskazuje, że oświadczenie składa się osobie udzielającej pomocy w formie pisemnej (w punkcie) albo ustnej (przy korzystaniu ze środków porozumiewania się na odległość), a pisemne oświadczenia są przechowywane przez starostę przez 3 lata, natomiast informacje o oświadczeniach ustnych w systemie teleinformatycznym przez 5 lat.

Oświadczenie z art. 11 ust. 4 – Załącznik nr 2 - POBIERZ

Art. 11 ust. 3 ustawy dopuszcza udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej przez osobę, która nie jest adwokatem, radcą prawnym ani doradcą podatkowym, ale spełnia określone wymogi (studia prawnicze, doświadczenie, pełnia praw publicznych, niekaralność). W takim przypadku osoba uprawniona przed uzyskaniem pomocy składa oświadczenie, o którym mowa w art. 11 ust. 4 – jego wzór określa załącznik nr 2.

Oświadczenie osoby uprawnionej (załącznik nr 2) zawiera:

• imię, nazwisko, adres i numer PESEL (lub inny dokument tożsamości),
• informację, że przyjmuje do wiadomości, iż pomoc udzielana jest przez osobę spełniającą wymogi z art. 11 ust. 3 pkt 2, a nie przez adwokata, radcę prawnego czy doradcę podatkowego,
• przyjęcie do wiadomości, że odpowiedzialność odszkodowawcza tej osoby jest wyłączona, z wyjątkiem szkody wyrządzonej z winy umyślnej,
• informację, że osoba udzielająca pomocy nie jest związana tajemnicą w rozumieniu art. 180 § 2 Kodeksu postępowania karnego,
• oświadczenie o dobrowolności złożenia oświadczenia oraz zgodę na udzielenie pomocy na wskazanych warunkach.

Do oświadczenia z art. 11 ust. 4 stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przechowywania oświadczeń z art. 4 ust. 2 oraz ich dokumentowania w systemie teleinformatycznym (art. 4 ust. 2–5 i art. 7 ust. 3).

System nieodpłatnej pomocy prawnej – tło dla stosowania formularzy

Ustawa szczegółowo reguluje funkcjonowanie systemu nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i edukacji prawnej na poziomie powiatu. Pomoc jest udzielana w punktach finansowanych z budżetu państwa jako zadania zlecone, organizowanych przez powiaty w porozumieniu z gminami, przy udziale adwokatów, radców prawnych oraz organizacji pozarządowych wyłanianych w trybie konkursowym. Każdy przypadek udzielenia pomocy dokumentuje się w karcie pomocy, prowadzonej w systemie teleinformatycznym, a oświadczenia z art. 4 ust. 2 oraz art. 11 ust. 4 służą weryfikacji spełnienia warunków dostępu do świadczeń i świadomej zgody osoby uprawnionej na określony sposób udzielania pomocy.

Znaczenie nowych wzorów oświadczeń

Włączenie wzorów oświadczeń do jednolitego tekstu ustawy w Dz.U. 2026, poz. 44 zapewnia jednolite stosowanie tych dokumentów we wszystkich punktach nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego w kraju. Wzory z załącznika nr 1 i 2 są bezpośrednio powiązane z nowym brzmieniem przepisów po zmianach z 2025 r., w szczególności w zakresie sposobu składania oświadczeń, przechowywania danych oraz odpowiedzialności za udzielaną pomoc. Dzięki temu osoby uprawnione, starostowie, organizacje pozarządowe oraz prawnicy działają w oparciu o spójny, zaktualizowany schemat dokumentowania korzystania z systemu nieodpłatnej pomocy prawnej.