Zaliczka w umowie barterowej - czy podlega opodatkowaniu? - dotyczy VAT

Umowa barterowa to umowa zamiany uregulowana w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 603 tej ustawy, każda ze stron umowy zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Zatem w przypadku zamiany obie strony przenoszą na siebie wzajemnie własność rzeczy, występując jednocześnie w charakterze dostawcy jak i nabywcy. Przepis art. 604 Kodeksu cywilnego wskazuje, że dla umowy zamiany odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy dotyczące umowy sprzedaży, gdyż umowa zamiany jest umową wzajemną, bardzo zbliżoną do umowy sprzedaży. Różnica w stosunku do umowy sprzedaży polega na tym, że
w miejsce świadczenia ceny w postaci pieniężnej występuje obowiązek świadczenia w postaci zobowiązania
do przeniesienia własności rzeczy. Na podstawie powyższego można stwierdzić, że umowa zamiany na gruncie podatku od towarów i usług ma charakter dwóch odrębnych dostaw towarów.

Częstokroć świadczenia stron umowy nie są realizowane w jednym momencie – jedna ze stron realizuje swoje świadczenie wcześniej niż druga strona. Rodzi to wątpliwości czy wcześniejsze spełnienie świadczenia przez jedną
ze stron powoduje powstanie obowiązku podatkowego z tytułu otrzymania przedpłaty. W ocenie autora istnieją argumenty, że wcześniejsza dostawa towaru przez jedną ze stron umowy nie powinna być traktowana jako część należności otrzymanej na poczet przyszłych czynności w rozumieniu art. 19 ust. 11 ustawy o podatku od towarów
i usług, a zatem nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Mamy tu bowiem do czynienia z odpłatną dostawą towaru a nie przedpłatą. Powoduje to jednocześnie, że nie ma w takiej sytuacji podstaw do wystawiania faktury zaliczkowej, gdyż nie wystąpiło zdarzenie, które rodzi obowiązek wystawienia faktury VAT.

Kwestia ta nie jest jednoznaczna i w każdym przypadku powinna być rozpatrywana indywidualnie, niemniej jednak taki pogląd był również prezentowany przez organy podatkowe- przykładowo można wskazać na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. IBPP1/443-528/09/BM.

Krzysztof Kłoskowski
Doradca podatkowy
ISP Modzelewski